Συμβουλές για τη φροντίδα ασθενών με ΧΝΝ σε περιόδους καύσωνα

Η κλιματική αλλαγή ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό – περίπου κατά 75% – για τα κύματα έντονης ζέστης που καταγράφονται παγκοσμίως. Σύμφωνα με το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), ένα επεισόδιο ακραίας ζέστης περιλαμβάνει 2 έως 3 συνεχόμενες ημέρες με θερμοκρασίες σημαντικά υψηλότερες από τις συνηθισμένες για την εποχή και την περιοχή.

Ειρήνη Ζορμπά Rn, MSc, PhD

Τέτοιες περίοδοι υπερβολικής ζέστης έχουν συνδεθεί με αυξημένα περιστατικά θερμοπληξίας, αυξημένες νοσηλείες, καθώς και υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας.¹ Επιπλέον, έχει βρεθεί σημαντική συσχέτιση ανάμεσα στην ακραία ζέστη και την εμφάνιση οξείας νεφρικής βλάβης,^2,3 μια επιπλοκή που μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη χρόνιας νεφρικής νόσου (ΧΝΝ), αλλά και να αυξήσει τον κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα.^4,5

Τα κύματα καύσωνα αυξάνονται σε συχνότητα, διάρκεια και ένταση και αποτελούν ήδη σημαντική απειλή για την ανθρώπινη υγεία.

Οι κίνδυνοι περιλαμβάνουν:

• θερμική εξάντληση και θερμοπληξία, καρδιαγγειακά νοσήματα, αναπνευστικές παθήσεις,
• νεφρική νόσο,
• δυσμενή έκβαση εγκυμοσύνης, αυξημένο άγχος και κατάθλιψη,
• αύξηση στις αυτοκτονίες,
• επιθετική συμπεριφορά και βία.⁶

Οι ασθενείς με ΧΝΝ έχουν μειωμένη ικανότητα συμπύκνωσης των ούρων, γεγονός που τους καθιστά πιο επιρρεπείς στην αφυδάτωση. Επιπλέον, σε ορισμένους χορηγούνται διουρητικά και αρκετοί πάσχουν από σακχαρώδη διαβήτη – δύο παράγοντες που αυξάνουν ακόμη περισσότερο τον κίνδυνο εμφάνισης οξείας νεφρικής βλάβης.^7,8 (Πίνακας 1).

Ο αντίκτυπος της περιβαλλοντικής αλλαγής στην υγεία των νεφρών είναι λιγότερο οικείος στον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων και των επαγγελματιών υγείας.

Πίνακας 1. Θερμικό stress, συννοσηρότητα και επιπτώσεις

Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, είναι σημαντικό οι επαγγελματίες υγείας να μπορούν να αναγνωρίζουν έγκαιρα τις επιπλοκές της ζέστης σε ασθενείς με ΧΝΝ και να τους βοηθούν να προσαρμόζονται κατάλληλα. Ακολουθούν συγκεκριμένες οδηγίες σχετικά με τη φροντίδα ασθενών με ΧΝΝ κατά τη διάρκεια ημερών με ακραία ζέστη.

Τι να προσέχετε όταν έχει πολύ ζέστη

Η πολύ ζέστη μπορεί να είναι επικίνδυνη για τα νεφρά σας. Ακολουθήστε αυτές τις συμβουλές για να μείνετε ασφαλείς:

✅ 1. Ενυδάτωση με προσοχή
• Πίνετε αρκετά υγρά σύμφωνα με όσο σας έχει επιτρέψει ο γιατρός.

• Αν έχετε περιορισμό υγρών, δροσίστε το σώμα σας με κομπρέσες, βρεγμένες πετσέτες ή δροσερό ντους.

🕶️ 2. Μείνετε στη σκιά ή σε δροσερό μέρος

• Μην βγαίνετε έξω τις ώρες με αυξημένη ζέστης (11:00 – 16:00).
• Χρησιμοποιήστε ανεμιστήρα ή κλιματιστικό.
• Φοράτε ελαφριά και ανοιχτόχρωμα ρούχα.

💊 3. Προσοχή στα φάρμακα

• ΜΗΝ αλλάξετε τα φάρμακά από μόνοι σας.
• Αν νιώθετε ζάλη ή έχετε χαμηλή πίεση, επικοινωνήστε με τον γιατρό σας.

⚖️ 4. Ζυγιστείτε καθημερινά

• Αν δείτε απότομη μείωση βάρους, μπορεί να σημαίνει αφυδάτωση.

🧂 5. Διατροφή και ροφήματα

• Αποφύγετε αλμυρά φαγητά και ποτά με καφεΐνη ή αλκοόλ.
• Επιλέξτε δροσερές τροφές που είναι συμβατές με τη δίαιτά σας (π.χ. φρούτα με χαμηλό κάλιο – πάντα με οδηγίες διαιτολόγου).

🚨 6. Προσοχή στα σημάδια κινδύνου

Καλέστε αμέσως γιατρό αν έχετε:

• Δυνατό πονοκέφαλο, σύγχυση ή ζάλη
• Πολύ υψηλή θερμοκρασία σώματος
• Ξηρό δέρμα χωρίς εφίδρωση
• Ναυτία, εμετούς ή υπερβολική κόπωση

📞 7. Έχετε έτοιμο σχέδιο έκτακτης ανάγκης

• Φυλάξτε τα τηλέφωνα έκτακτης ανάγκης σε εμφανές σημείο.
• Μάθετε αν υπάρχει κλιματιζόμενος χώρος κοντά σας σε περίπτωση που δεν έχετε κλιματιστικό στο σπίτι.

💡 Συμβουλή: Ρωτήστε το γιατρό ή τη νοσηλεύτριά σας για το προσωπικό σας πλάνο για τις ζεστές μέρες

Η θερμότητα είναι ο επιταχυντής στην επιβάρυνση της νεφρικής νόσου.

ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΑΠΟ ΘΕΡΜΙΚΟ STRESS ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΝΝ

Αξιολόγηση της κατάστασης ενυδάτωσης του ασθενή

Η κατάσταση ενυδάτωσης ενός ασθενούς με ΧΝΝ θα πρέπει να αξιολογείται τακτικά κατά την παρακολούθηση της ΧΝΝ, ώστε οι ασθενείς να γνωρίζουν ποια θα πρέπει να είναι η τυπική κατανάλωση νερού και να λαμβάνουν συμβουλές για το πώς να την προσαρμόσουν σε ένα επεισόδιο υπερβολικής ζέστης. Οι ασθενείς με ΧΝΝ μπορεί να μην συμπυκνώνουν ή να μην αραιώνουν τα ούρα τους τόσο αποτελεσματικά και ως εκ τούτου μπορεί να διατρέχουν κίνδυνο τόσο για υπονατριαιμία όσο και για υπερνατριαιμία. Η υπερνατριαιμία είναι ένας παράγοντας κινδύνου για ΧΝΝ, υπέρταση και μια σειρά μεταβολικών παθήσεων.^9,10

Ενημέρωση του ασθενή για τα προληπτικά μέτρα

Οι ασθενείς με ΧΝΝ θα πρέπει να ελαχιστοποιήσουν τον χρόνο τους σε εξωτερικούς χώρους με άμεσο ηλιακό φως και θερμότητα και να αναζητήσουν χώρους με κεντρικό κλιματισμό για να ελαχιστοποιήσουν την ανάγκη για θερμορύθμιση. Πρακτικοί τρόποι για να διασφαλιστεί ότι οι ασθενείς παραμένουν δροσεροί περιλαμβάνουν τη χρήση καπέλου, την αναζήτηση σκιάς και την ενυδάτωση για την αναπλήρωση των μηχανισμών θερμορύθμισης (εφίδρωση).

Αναγνώριση των σημαδιών θερμοπληξίας από τους ασθενείς

Οι ασθενείς θα πρέπει να είναι σε θέση να αναγνωρίζουν σημάδια θερμοπληξίας, όπως πυρετό (≥39,4°C), πονοκέφαλο, ζάλη και ναυτία. Η μεταβολή της νοητικής κατάστασης ή η μειωμένη παραγωγή ιδρώτα θα πρέπει να ωθούν τους ασθενείς να αναζητήσουν άμεση ιατρική βοήθεια.

Παρακολούθηση της αρτηριακής πίεσης

Κατά τη διάρκεια του καύσωνα, οι ασθενείς πρέπει να παρακολουθούν την αρτηριακή πίεση (με στόχο<140/80 mmHg) μία φορά την ημέρα, με πρόσθετες μετρήσεις εάν δεν αισθάνονται καλά. Οι ασθενείς μπορεί να αναφέρουν ζάλη, αδυναμία, οπτικές διαταραχές, εφίδρωση ή ωχρότητα κατά την αλλαγή θέσης. Από τις βασικές μετρήσεις στο σπίτι θα προσαρμόζουν ανάλογα τα φάρμακα σύμφωνα με την ιατρική οδηγία για την ΑΠ και την πρόσληψη υγρών.

Σχέδιο δράσης για τον καύσωνα

Η δημιουργία ενός δομημένου σχεδίου μεταξύ των παρόχων υγειονομικής περίθαλψης και των ασθενών θα συμβάλει στην αποτελεσματική αντιμετώπιση περιόδων ακραίας ζέστης¹¹ (εικόνα 1).

Εικόνα 1. Σχέδιο δράσης για τον καύσωνα¹¹

Η περιβαλλοντική αλλαγή είναι μια υπαρξιακή απειλή για την ανθρώπινη φυλή που πρέπει να αντιμετωπιστεί επειγόντως. Η υγεία των νεφρών συχνά επηρεάζεται από την αλλαγή των περιβαλλοντικών προτύπων. Τα επεισόδια ακραίας ζέστης αποτελούν ένα φαινόμενο με αυξανόμενη συχνότητα και η επίδραση της θερμικής καταπόνησης στους ασθενείς, ιδιαίτερα σε εκείνους με χρόνια νεφρική νόσο (ΧΝΝ), καθίσταται ολοένα και πιο κρίσιμη. Οι επαγγελματίες υγείας καλούνται να συλλέγουν τόσο αντικειμενικά όσο και υποκειμενικά δεδομένα που σχετίζονται με τη θερμοκρασία σώματος, την αρτηριακή πίεση και την κατάσταση ενυδάτωσης των ασθενών και να αξιολογούνται με γνώμονα το ενδεχόμενο θερμικού στρες. Επιπλέον, η πρόληψη και η ολιστική διαχείριση αποτελούν βασικά στοιχεία για τη διατήρηση της υγείας των ασθενών κατά τη διάρκεια περιόδων έντονης ζέστης. Ακολουθεί ενημερωτικός οδηγός πρόληψης και αυτοφροντίδας για την προστασία από τον καύσωνα για ασθενείς με ΧΝΝ.

ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΝΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ ΕΝΤΟΝΗΣ ΖΕΣΤΗΣ

ΜΕΙΝΕΤΕ ΕΝΥΔΑΤΩΜΕΝΟΙ. Συζητήστε με τον ιατρό σας για την ποσότητα λήψης υγρών (μεταξύ 0,5 L και 2,0 L) και πώς να την τροποποιήσετε κατά τη διάρκεια περιόδων έντονης ζέστης. Αποφύγετε το αλκοόλ και τα αναψυκτικά, τα οποία προκαλούν αφυδάτωση.

ΜΕΙΝΕΤΕ ΔΡΟΣΕΡΟΙ. Φορέστε κατάλληλα ρούχα (ελαφριά, ανοιχτόχρωμα, φαρδιά). Το βαμβάκι ή το λινό επιτρέπουν στο σώμα να αναπνέει. Ένα δροσερό ντους ή ένα δροσερό πανί στον αυχένα και τους καρπούς μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της θερμοκρασίας του σώματος.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΤΕ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΗΛΙΟ. Φορέστε καπέλα με φαρδύ γείσο και γυαλιά ηλίου, χρησιμοποιήστε αντηλιακό ευρέως φάσματος με SPF 30 ή περισσότερο για προστασία από τις ακτίνες UV.

ΠΕΡΙΟΡΙΣΤΕ ΤΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. Περιορίστε την άσκηση και τη σωματική εργασία σε εξωτερικούς χώρους, ειδικά κατά τη διάρκεια των πιο ζεστών ωρών της ημέρας.

ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΣΚΙΑ. Προτιμήστε να βρίσκεστε σε σκιερά μέρη ή σε εσωτερικούς χώρους με ανεμιστήρες ή κλιματισμό κατά τη διάρκεια των θερμότερων ωρών. Κρατήστε τα παντζούρια ή τις κουρτίνες κλειστές για να μειώσετε την έκθεση στον ήλιο και να κρατήσετε το χώρο δροσερό. Αν αυτό δεν είναι δυνατό, περάστε χρόνο σε δημόσια κτίρια με κλιματισμό, όπως εμπορικά κέντρα ή βιβλιοθήκες.

ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΤΕ ΕΛΑΦΡΙΑ ΓΕΥΜΑΤΑ. Ελαφριά γεύματα που δεν απαιτούν χρήση φούρνου ή κουζίνας μπορούν να μειώσουν την επιπλέον θερμότητα. Αποφύγετε τροφές με πολλή ζάχαρη, καθώς επιδεινώνουν την αφυδάτωση.

ΠΡΟΣΕΞΤΕ ΤΑ ΣΗΜΑΔΙΑ ΘΕΡΜΟΠΛΗΞΙΑΣ. Αυτά περιλαμβάνουν κράμπες, κόπωση, κοιλιακή δυσφορία και εμετό, ζαλάδα, πονοκέφαλο, ιδρώτα, υγρό και κολλώδες δέρμα, σύγχυση. Αποφύγετε τον ήλιο, βάλτε πάγο, καλέστε τον ιατρό σας και επισκεφτείτε το Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών αν χρειάζεται.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Fischer EM, Knutti R. Anthropogenic contribution to global occurrence of heavy precipitation and high temperature extremes. Nature Clim Change 2015;5:560–5. https://doi.org/10. 1038/nclimate2617
2. Wen B, Xu R, Wu Y et al. Association between ambient temperature and hospitalization for renal diseases in Brazil during 2000–2015: a nationwide case-crossover study. Lancet Reg Health Am 2022;6:100101.
3. Pradhan B, Kjellstrom T, Atar D et al. Heat stress impacts on cardiac mortality in Nepali migrant workers in Qatar. Cardiology 2019;143:37–48. https://doi.org/10.1159/ 000500853
4. Tseng MF, Chou CL, Chung CH et al. Risk of chronic kidney disease in patients with heat injury: a nationwide longitudinal cohort study in Taiwan. PLoS One 2020;15:e0235607. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0235607
5. Wang JC, Chien WC, Chu P et al. The association between heat stroke and subsequent cardiovascular diseases. PLoS One 2019;14:e0211386. https://doi.org/10.1371/journal.pone. 0211386
6. Bell ML, Gasparrini A, Benjamin GC. Climate Change, Extreme Heat, and Health. N Engl J Med. 2024 May 16;390(19):1793-1801. doi: 10.1056/NEJMra2210769.Organización Mundial de la Salud. Evaluación cuantitativa delriesgo de los efectos del cambio climático en determinadascausas de muerte, decenios de 2030 y 2050. Organización Mundial de la Salud; 2014. Available from:https://apps.who.int/iris/handle/10665/134014.
7. Glaser J, Lemery J, Rajagopalan B et al. Climate change and the emergent epidemic of CKD from heat stress in rural communities: the case for heat stress nephropathy. Clin J Am Soc Nephrol 2016;11:1472–83. https://doi.org/10.2215/CJN. 13841215
8. Johnson RJ, Wesseling C, Newman LS. Chronic kidney disease of unknown cause in agricultural communities. N Engl J Med 2019;380:1843–52. https://doi.org/10.1056/ NEJMra1813869
9. Κuwabara M, Kanbay M, Niwa K et al. Hyperosmolarity and increased serum sodium concentration are risks for developing hypertension regardless of salt intake: a five-year cohort study in Japan. Nutrients 2020;12:1422. https://doi.org/ 10.3390/nu12051422
10. Dmitrieva NI, Boehm M, Yancey PH et al. Long-term health outcomes associated with hydration status. Nat Rev Nephrol 2024;20:275–94. https://doi.org/10.1038/s41581-024-00817-
11. Khoshnaw LJ, Johnson RJ, Young SE. Ten tips on how to care for your CKD patients in episodes of extreme heat. Clin Kidney J. 2024;17(6):sfae156. Published 2024 May 24. doi:10.1093/ckj/sfae156