Εποχικότητα και Λειτουργικότητα της Αγγειακής Προσπέλασης στην Αιμοκάθαρση: Κίνδυνοι και Αντιμετώπιση σε Περιόδους Θερμότητας

Η αγγειακή προσπέλαση αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την αποτελεσματικότητα της αιμοκάθαρσης. Κατά τη διάρκεια των θερμών μηνών, παρατηρείται αύξηση επιπλοκών όπως η θρόμβωση, κυρίως σε ασθενείς με μοσχεύματα. Η εποχικότητα αναγνωρίζεται πλέον ως παράγοντας κινδύνου που επιβάλλει την προσαρμογή της φροντίδας.

Ειρήνη Ζορμπά Rn, MSc, PhD Νοσηλεύτρια

Εισαγωγή

Ο ζεστός καιρός μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την αγγειακή προσπέλαση σε άτομα υπό αιμοκάθαρση, ιδιαίτερα μέσω αφυδάτωσης, αιμοδυναμικών αλλαγών και αυξημένου κινδύνου για θρόμβωση και λοιμώξεις. Η παρούσα ανασκόπηση συγκεντρώνει τα τρέχοντα επιστημονικά δεδομένα και κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την επίδραση της εποχικότητας και της θερμοκρασίας στην αγγειακή προσπέλαση, προτείνοντας πρακτικά μέτρα πρόληψης και διαχείρισης.

Πώς επηρεάζει ο ζεστός καιρός την αγγειακή προσπέλαση;

• Αφυδάτωση: Αυξημένη απώλεια υγρών λόγω εφίδρωσης οδηγεί σε υποογκαιμία, μειώνοντας τη ροή στο αγγείο  και προδιαθέτοντας σε θρόμβωση.
• Αγγειοδιαστολή: Η θερμότητα προκαλεί διαστολή των περιφερικών αγγείων, οδηγώντας σε μεταβολές στη ροή αίματος.
• Αυξημένο ιξώδες αίματος: Η αφυδάτωση αυξάνει το ιξώδες δηλαδή την πηκτικότητα του αίματος, ενισχύοντας την πιθανότητα σχηματισμού θρόμβων.
• Κίνδυνος λοίμωξης: Ιδρώτας και κακή υγιεινή αυξάνουν τον κίνδυνο μόλυνσης (ιδανικό περιβάλλον για μικροοργανισμούς) στο σημείο προσπέλασης ιδίως σε κεντρικούς φλεβικούς καθετήρες. Οι λοιμώξεις αυτές είναι συχνά σοβαρές και μπορεί να απαιτήσουν απόσυρση του καθετήρα ή ακόμα και εισαγωγή στο νοσοκομείο.
• Ασταθής λειτουργία προσπέλασης: Οι διακυμάνσεις της ροής λόγω θερμοκρασίας μπορεί να προκαλέσουν δυσκολία στην παρακέντηση φίστουλας (λόγω χαλαρότητας του αγγείου).

Κλινικές μελέτες

Σε ερευνητική μελέτη,  βρέθηκε σημαντική αύξηση επεισοδίων θρόμβωσης σε άτομα με αγγειακή προσπέλαση τύπου μοσχεύματος κατά τον Ιούλιο και Αύγουστο χωρίς να  παρατηρηθεί αντίστοιχη αύξηση στις αυτόλογες φίστουλες.¹ Μια άλλη μελέτη έδειξε υψηλή συσχέτιση μεταξύ υψηλών θερμοκρασιών και επιπλοκών αγγειακής προσπέλασης με την αφυδάτωση και τις μεταβολές στην αρτηριακή πίεση να θεωρούνται ως κύριοι παράγοντες. Η εποχική διακύμανση στην αρτηριακή πίεση, επιβεβαιώνεται με τη  αύξηση κατά τους χειμερινούς μήνες και την μείωση το καλοκαίρι με τον κίνδυνο υπότασης και θρόμβωσης να αυξάνει σταθερά κατά τους θερινούς μήνες.^2,3  Παρά το γεγονός ότι οι κατευθυντήριες οδηγίες KDOQI δεν αναφέρονται ειδικά στην επίδραση της εποχικότητας ή των καιρικών συνθηκών, δίνουν έμφαση στην τακτική παρακολούθηση της ροής αίματος της αγγειακής προσπέλασης, καθώς και στην έγκαιρη ανίχνευση και αντιμετώπιση πιθανών στενώσεων ή δυσλειτουργιών.⁴ Η συχνότητα λοιμώξεων από καθετήρες αυξάνεται λόγω ιδρώτα, αυξημένης βακτηριακής επιβάρυνσης στο δέρμα και φθοράς των επιδέσμων.⁵  Πέραν τούτο, στην καθημερινή κλινική πρακτική η θρόμβωση της αγγειακής προσπέλασης παραμένει η πλέον συχνή αιτία αποτυχίας.⁶   Ο τύπος προσπέλασης (π.χ. μόσχευμα έναντι φίστουλα), η χαμηλή ροή, η ηλικία, ο διαβήτης, οι περιβαλλοντικοί και αιμοδυναμικοί παράγοντες (όπως η αφυδάτωση του καλοκαιριού) συμβάλλουν στη θρόμβωση.⁷ Σε αναδρομική μελέτη σχεδόν 1 εκατομμυρίου ασθενών, διαπιστώθηκε ότι τα ακραία θερμικά επεισόδια (με θερμοκρασία και συνυπολογισμένη υγρασία πάνω από 40.6 °C για πάνω από 2 ημέρες) συνοδεύονταν από αφυδάτωση και αιμοδυναμική αστάθεια, επιβαρύνοντας την λειτουργία της αγγειακής προσπέλασης.⁸

Προτεινόμενα Μέτρα Προστασίας για την Αγγειακή Προσπέλαση το Καλοκαίρι

Ο ζεστός καιρός μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο για επιπλοκές στην αγγειακή σας προσπέλαση. Δείτε παρακάτω απλά μέτρα που μπορείτε να ακολουθείτε για να προστατευτείτε:

1. Ενυδατωθείτε σωστά
   Πίνετε αρκετά υγρά, σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού σας, για να αποφύγετε την αφυδάτωση και τον κίνδυνο θρόμβωσης.
2. Ελέγχετε τη ροή του αίματος
   Κάνετε τακτικά υπερηχογραφικό έλεγχο της προσπέλασης για να εξασφαλίζεται η σωστή λειτουργία της.
3. Φροντίζετε την καθαριότητα του σημείου
   Καθαρίζετε την περιοχή με αντισηπτικό. Αλλάξτε τον επίδεσμο αν ιδρώσετε πολύ ή αν λερωθεί.
4. Αποφύγετε ύποπτα νερά
   Μην κολυμπάτε σε λίμνες, ποτάμια ή παραλίες με αμφίβολη καθαρότητα, για να μειώσετε τον κίνδυνο μόλυνσης.
5. Ρυθμίστε την αρτηριακή σας πίεση
   Αποφύγετε τόσο την πολύ υψηλή όσο και την πολύ χαμηλή πίεση.
6. Αν έχετε ιστορικό θρόμβωσης
   Συμβουλευτείτε τον γιατρό σας έγκαιρα για φαρμακευτική ή άλλη αντιμετώπιση.
7. Μείνετε μακριά από τη ζέστη
   Περιορίστε την έκθεση στον ήλιο και προτιμήστε δροσερά, κλιματιζόμενα μέρη – ειδικά μεταξύ 11:00 και 17:00.
8. Μην αγνοείτε τα συμπτώματα
   Ζάλη, ναυτία ή δύσπνοια πρέπει να αναφέρονται αμέσως στον γιατρό ή στο νοσηλευτικό προσωπικό.
9. Χρησιμοποιήστε μέσα δροσισμού
   Αν χρειάζεται, χρησιμοποιήστε ανεμιστήρες, κλιματισμό ή βρεγμένες πετσέτες για να ρυθμίζετε τη θερμοκρασία του σώματος.
10. Αποφύγετε στενά ρούχα ή κοσμήματα
    Μπορούν να περιορίσουν τη ροή του αίματος στην προσπέλαση.
11. Προσοχή σε βαριά αντικείμενα
    Αποφύγετε δραστηριότητες που μπορεί να προκαλέσουν πίεση ή τραυματισμό στο σημείο προσπέλασης.
12. Διατηρήστε το σημείο καθαρό και στεγνό
    Πλύνετε τα χέρια σας πριν το αγγίξετε και βεβαιωθείτε ότι το σημείο δεν παραμένει υγρό.
13. Ελέγξτε τα φάρμακά σας
    Κάποια φάρμακα αυξάνουν τον κίνδυνο αιμορραγίας. Συζητήστε με τον γιατρό σας αν έχετε απορίες.

 Η πρόληψη ξεκινά από την ενημέρωση!
Ακολουθώντας τις παραπάνω οδηγίες, μπορείτε να προστατεύσετε την υγεία σας και να μειώσετε τους κινδύνους που φέρνει η ζέστη στην αιμοκάθαρση.

Ζεστός Καιρός & Αιμορραγία από την Αγγειακή Προσπέλαση

Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, η ζέστη μπορεί να επιδεινώσει την αιμορραγία από το σημείο της αγγειακής προσπέλασης σε ασθενείς που κάνουν αιμοκάθαρση – είτε πρόκειται για φίστουλα  είτε για μόσχευμα. Αυτό συμβαίνει επειδή η ροή του αίματος αυξάνεται και υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος αφυδάτωσης.

Αυξημένη Ροή Αίματος

Ο ζεστός καιρός μπορεί να προκαλέσει αγγειοδιαστολή, οδηγώντας σε αυξημένη ροή αίματος μέσω της αγγειακής προσπέλασης, η οποία μπορεί να δυσκολέψει τη διακοπή της αιμορραγίας μετά την αφαίρεση της βελόνας.

Αφυδάτωση

Οι ασθενείς μπορεί να χρειαστεί να περιορίσουν την πρόσληψη υγρών κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης και ο ζεστός καιρός μπορεί να επιδεινώσει την αφυδάτωση, επηρεάζοντας περαιτέρω τη ροή του αίματος και την πήξη.

Αυξημένος Κίνδυνος Αιμορραγίας:

Ο συνδυασμός της αυξημένης ροής αίματος και της πιθανής αφυδάτωσης μπορεί να κάνει την αιμορραγία από το σημείο πρόσβασης πιο πιθανή και παρατεταμένη.

Η Ομάδα Ειδικού Ενδιαφέροντος Αγγειακής Προσπέλασης της Βρετανικής Νεφρολογικής Εταιρείας (BRS) και η Εταιρεία Αγγειακής Προσπέλασης της Βρετανίας και της Ιρλανδίας (VASBI) συνέταξαν συστάσεις για την πρόληψη αιμορραγίας  από την αγγειακή προσπέλαση της αιμοκάθαρσης, καθώς και οδηγίες για τον τρόπο αποτελεσματικής διαχείρισης της αιμορραγίας όταν εμφανίζονται.⁹

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑΣ ΑΠΟ ΦΙΣΤΟΥΛΑ Η ΜΟΣΧΕΥΜΑ

➡️ Η προτεραιότητα σε μια απειλητική για τη ζωή αιμορραγία είναι να ζητήσετε βοήθεια.

➡️ Μην καθυστερείτε ενώ προσπαθείτε να σταματήσετε την αιμορραγία, καθώς η απώλεια συνείδησης λόγω της αιμορραγίας μπορεί να συμβεί γρήγορα.

➡️ Εάν η αιμορραγία από μια φίστουλα ή μόσχευμα δεν μπορεί να σταματήσει με άμεση πίεση στο σημείο εξόδου της βελόνας, αποφύγετε την χρήση μεγάλων απορροφητικών επιδέσμων, καθώς αυτό θα μειώσει την εφαρμοζόμενη πίεση και την αποτελεσματικότητα στον έλεγχο της αιμορραγίας.

➡️ Εφαρμόστε το καπάκι του μπουκαλιού με πίεση, στην περιοχή αιμορραγίας με την κοίλη πλευρά στραμμένη προς το δέρμα σας. Με αυτό τον τρόπο έχετε σφραγίσει την περιοχή αιμορραγίας, γεγονός που θα επιταχύνει την πήξη του αίματος.

➡️ Εάν είναι δυνατόν, ασφαλίστε σταθερά το καπάκι με έναν επίδεσμο.

Πηγή: https://kidneycareuk.org/kidney-disease information/treatments/vascular-access-for-dialysis/controlling-bleeds-from-a-fistula-or-graft

ΗΜΕΡΗΣΙΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΑΓΓΕΙΑΚΗΣ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΗΣ

1. Δόνηση (Thrill)

Ακουμπήστε τα δάχτυλά σας στην προσπέλαση. Θα πρέπει να νιώθετε σταθερή δόνηση.

⚠ Αν δεν υπάρχει δόνηση ή αλλάξει απότομα, επικοινωνήστε με τον γιατρό σας.

2. Ήχος (Bruit)

Αν έχετε στηθοσκόπιο, ακούστε τον ήχο πάνω από την προσπέλαση.

⚠ Έντονο «σφύριγμα» ή απουσία ήχου μπορεί να υποδηλώνει στένωση.

3. Έλεγχος δέρματος

Κοιτάξτε για ερυθρότητα, πρήξιμο, θερμότητα ή πόνο στο σημείο.

⚠ Αυτά μπορεί να δείχνουν μόλυνση ή φλεγμονή.

4. Αιμορραγία

Ελέγξτε για αίμα από παλιές παρακεντήσεις ή δερματικές ρωγμές.

⚠ Αιμορραγία που δεν σταματά σε 15 λεπτά απαιτεί άμεση ιατρική φροντίδα.

5. Απόδοση κατά την αιμοκάθαρση

Παρακολουθήστε αν υπήρξαν δυσκολίες στη σύνδεση, χαμηλή ροή ή συναγερμοί.

⚠ Ενδέχεται να υποδηλώνει πρόβλημα στην προσπέλαση.

Συμπεράσματα

Η θερμότητα επηρεάζει άμεσα την αιμοδυναμική σταθερότητα, αυξάνοντας την πιθανότητα υπότασης, που με τη σειρά της συνδέεται με δυσλειτουργία ή θρόμβωση αγγειακής προσπέλασης.

• Οι θρομβώσεις σε  μοσχεύματα παρουσιάζουν εποχική αιχμή κατά το καλοκαίρι.
• Τα ακραία θερμικά επεισόδια αποτελούν σοβαρό κίνδυνο για επιπλοκές αιμοκάθαρσης.
• Η παρακολούθηση της αρτηριακής πίεσης, η σωστή ενυδάτωση και η πρόληψη έκθεσης σε θερμό περιβάλλον είναι απαραίτητα μέτρα προστασίας της προσπέλασης και του ασθενούς.

 Παραπομπές

1. Valencia R, Restrepo C, Archundia C, et al. Unusual vascular access methods for chronic renal failure. TGKDC Dergisi. 2007;15(1):85–9. doi:10.5606/tgkdc.dergisi.2017.13496.
2. Zhang Y, Li X, Chen J, et al. Seasonal variation of blood pressure in hemodialysis patients: a retrospective study of 38,970 sessions. Front Cardiovasc Med. 2022;9:820483. doi:10.3389/fcvm.2022.820483.
3. Johansen K, Chertow GM, Gilbertson DT, et al. US Renal Data System 2022 Annual Data Report: Epidemiology of Kidney Disease in the United States. Am J Kidney Dis. 2023;81(3):A8–A11. doi:10.1053/j.ajkd.2022.12.001.
4. Lok CE, Huber TS, Lee T, et al. KDOQI Clinical Practice Guideline for Vascular Access: 2019 Update. Am J Kidney Dis. 2020;75(4 Suppl 2):S1–S164. doi:10.1053/j.jakd.2019.12.001.
5. Saeed F, Kousar N, Sinnakirouchenan R, et al. Blood loss through AV fistula: a case report and literature review. Int J Nephrol. 2011;2011:350870. doi:10.4061/2011/350870.
6. Nagy E, Salem K, Abdelsalam M, et al. Trends in vascular access among patients on hemodialysis; a nationwide survey from Egypt. BMC Nephrol. 2025;26:361. doi:10.1186/s12882-025-04296-9.
7. Górriz JL, Manzanera MJ, Pérez Hoyos S, et al. Ritmo estacional en la trombosis del acceso vascular para hemodiálisis. Nefrologia. 2007;27(1):62–7.
8. Xi Y, Wettstein ZS, Kshirsagar AV, et al. Elevated Ambient Temperature Associated With Increased Cardiovascular Disease-Risk Among Patients on Hemodialysis. Kidney Int Rep. 2024;9(10):2946–55. doi:10.1016/j.ekir.2024.07.015.
9. https://kidneycareuk.org/kidney-disease information/treatments/vascular-access-for-dialysis/controlling-bleeds-from-a-fistula-or-graft/